Faik Kurtulan: Arkadaşlar; Zafer Toprak’ın bir röportajından kısa bölüm yayınlıyorum. Atatürk’ün kendisi de İttihatçı değil midir?

Okumanız dileğiyle.
Atatürk’ün kendisi de İttihatçı değil midir?

Atatürk de İttihatçıydı. Çevresindekiler de İttihatçıydı. Celal Bayar, Yunus Nadi hep İttihatçı gelenekten geliyorlardı cumhuriyet rejimiyle birlikte evrildiler onlar.

İttihatçı zihniyet nedir?

Kelle koltukta ulus kimliğini oluşturmaya yönelik her türlü çabayı göze almaktır İttihatçı zihniyet.

Bugün de ulus-devleti korumak için ortaya çıktığını öne süren silahlı çeteler görüyoruz.

Dünküler başardılar. Ulus-devleti kurdular. Bu başarı, onları meşru kılıyor. Aslında Atatürk’e karşı muhalefet ‘hilafet’ten kaynaklanıyordu. 1922’de saltanatın kaldırılmasına karşı muhalefet vardı. Ama asıl çıngar 1924’te hilafetin kaldırılmasında koptu. Milli Mücadele’yi Atatürk’le birlikte kazanmış kadrolar arasında hilafetin bir sembol olarak devam ettirilmesi gerektiğine inanan insanlar vardı. Zaten Terakki Perver Fırka’nın kuruluş nedeninin özünde de hilafet konusundaki görüş ayrılığı vardır. Bunlar nasıl İngiltere’de kral varsa, Türkiye Cumhuriyeti’nde de halifeyi bir sembol olarak korumak istiyorlardı. İngiliz demokrasisi gibi bir yapıya ulaşmayı düşünüyorlardı. Atatürk ise kıta Avrupa’sına dönüktü.

Atatürk’ün daha jakoben ve katı laik olan Fransız sistemini mi istiyordu?

Evet. Ben daha doğrusunu söyleyeyim size. Cumhuriyet Türkiyesi, Fransa’daki Üçüncü Cumhuriyet’in bir tür replikasıdır. Cumhuriyet Türkiyesi’nin düşünce dağarcığı tamamen Üçüncü Cumhuriyet’tir. Ayrıca Fransa’nın Üçüncü Cumhuriyeti’nin radikal partisiyle Cumhuriyet Halk Partisi arasında çok yakın bir bağ vardır. Bu nedenle bizim laikliğimiz de Üçüncü Cumhuriyet’ten gelmiştir. Fransa’da bu dönem 1870’ten başlar İkinci Dünya Savaşı’na kadar devam eder.

Üçüncü Cumhuriyet’in ideolojisi nedir?

Fransız devrimini tekrar icat eden ve laik normları Fransa’ya getiren Üçüncü Cumhuriyet’tir. Radikal partinin başında Leon Bourqeois vardır. Onun o tarihlerde yazdığı Solidarite (Dayanışma) adlı kitap daha sonra Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş felsefesini oluşturdu. O dönemin fikir adamlarının eserlerini Büyük Millet Meclisi Türkçeye çevirtti. Mesela Türkiye Cumhuriyeti’nin pozitivist hukuk anlayışı da tamamen Üçüncü Cumhuriyet’in solidarist düşüncesinin ürünüdür ve Leon Duquit diye bir Fransız hukukçusunun anlayışıdır.

Fransa’nın Üçüncü Cumhuriyeti’ni mi kurduk biz Türkiye’de?

Bir anlamda öyle. Cumhuriyet’in sosyologu Ziya Gökalp’in düşüncelerinin temelinde de Üçüncü Cumhuriyet’in sosyologu Durkheim vardır. Durkheim’ın düşüncesi, bizim ulus-devlet inşamızda çok önemli rol oynadı. Türkiye ekonomisinde devletçiliği inşa eden de gene Charles Gide’dir. Bunların fikirlerini aldık biz. Bakın… Şurada Atatürk’ün okuduğu 24 cilt kitap var. Önemli bir kısmı Üçüncü Cumhuriyet dönemine ait. Bunları okuyor Atatürk.

İngiltere’nin sisteminin temeli demokrasiyken, Fransız sisteminde laiklik demokrasiden önce geliyor. Kâzım Karabekirler, Rauf Orbaylar aslında Atatürk’ü Fransız tipi katı laikliği tercih etmekle, demokrasiye öncelik vermemekle ve tek adam sistemine yönelmekle eleştirmediler mi?

Tabii. Onlar Atatürk’ü hilafeti ilga ettiği için eleştirmiyorlardı. Onlar son kertede Atatürk’ü kendi iktidarını kurmakla, başkalarına yeterince danışmamakla eleştiriyorlardı. Atatürk ise, din, kitleleri mobilize edebilir düşüncesiyle Terakki Perver Fırka’ya izin vermedi. Rasyonel yurttaş kimliğinin oluşmadığı bir ortamda insanlar inançlarıyla hareket ederler varsayımıyla hareket etti.
Görüleceği üzere Atatürk’ün düşünce sistemi üçüncü Fransız Cumhuriyeti Solidarist sistemidir. Bu sistem liberalizm ve sosyalizme tepki olarak doğmuş sol radikal bir sistemdir.
Zafer Toprak 40 senelik araştırmaları neticesinde bu bilgileri Atatürk’ün okuduğu kitapların bulunduğu ÇANKAYA KÜTÜPHANESİ’nde yaptığı araştırmalar sonunda elde etmiştir. Kitaplık bizzat Atatürk tarafından 3. Fransız Cumhuriyet dönemi solidarizm uygulamalarını anlatan kitaplardan oluşturulmuştur.
Faik Kurtulan: PEKİ BUNLARI BİLECEĞİZ DE NE İŞİMİZE YARAYACAK DİYE MERAK EDENLERE CEVAP; BİZE ATATÜRK KAH LİBERAL BATICI, KAH SOSYAL DEMOKRAT KAH DA SOSYALİST OLARAK ANLATILDI VE FİKİRLERİ ÇARPITILDI. İŞTE KURULUŞ VE KURTULUŞ AYARLARINA DÖNMEK İÇİN BU BİLGİYİ TÜRK MİLLETİNİN BİLMESİ GEREKLİ. KURTULUŞ ANCAK VE ANCAK ATATÜRK’Ü BİLMEKTEN GEÇİYOR. YOKSA PARTİZAN KOLTUK KAVGALARINDAN KURTULAMAYIZ. BU BİLGİLERİ HALKLA PAYLAŞMAKTAN DAHA KUTSAL BİR ŞEY OLABİLİR Mİ?